Mađarska na rubu

15. januar 2012. | Nikola M. ŽIVKOVIĆ

Međunarodni pritisak na Mađarsku raste kako se politička situacija u toj zemlji pogoršava. Mađarski ustav koji je stupio na snagu 1. januara  pojačao je već postojeće sumnje glavnih saveznika Mađarske, država članica EU i SAD, u utemeljenost demokratije i zaštitu sloboda. Prvobitne sumnje proistekle su iz restriktivnog medijskog zakona koji je usvojen pre godinu dana. Kako je proces urušavanja osnovnih demokratskih načela nastavljen, ozbiljnost dešavanja u Mađarskoj je rezultovao u pojačanom pritisku EU, kao i dovođenju u pitanje MMF paketa ekonomske pomoći koji je od presudnog značaja za očuvanje ekonomske i finansijske stabilnosti ove zemlje. Kap koja je prelila čašu je novi zakon o centralnoj banci koji ozbiljno narušava nezavisnost te institucije i koji krši pravo i zakonodavstvo EU. Novi ustav i ostali zakonski akti aktuelne vlade prete vođenju zemlje natrag u autoritarni režim.

Dok su demonstranti na ulicama jasno stavljali do znanja kakvo mišljenje imaju o aktuelnom premijeru nazivajući ga “Viktator”, a opozicioni poslanici se vezivali za kapiju parlamenta, vlada Mađarske se čini spremim da naruši osnovne vrednosti koje je i sama podržala ratifikacijom Lisabonskog ugovora: “poštovanje ljudskog dostojanstva, demokratije, jednakosti, vladavine prava i poštovanje ljudskih prava, uključujući prava manjina”. Vrednosti koje bi trebalo da budu zajedničke svim državama članicama “u društvu u kojem pluralizam, nediskriminacija, tolerancija, pravda, solidarnost i jednakost između žena i muškaraca dominiraju”, (Član 2 Ugovora o Evropskoj uniji). Ovo su upravo vrednosti koje su dovedene u pitanje usvajanjem prošlogodišnjeg zakona o medijim i koje su ugrožene sada i novim ustavom.

Demokratija ne može da se očuva bez postojanja slobodnih i nezavisnih medija, a izborima se ne može verovati kada su narušene granice u cilju favorizovanja jedne partije. Tolerancija i zastupanje različitog mišljenja je glavni test otvorenog, slobodnog društva i odbrane slobode medija, a time i celokupne demokratije. U suprotonom, mediji ne ostvaruju svoju osnovnu ulogu, a država nasrće na osnovne vrednosti i slobode demokratske zajednice. Narušavanje ravnoteže vlasti kroz limitiranje prava opozicije, nezavisnosti institucija koje garantuju zaštitu prava i zakonitosti, nezavisnost sudstva i centralne banke, narušavanje verskih sloboda i principa odvojenosti crkve od države samo su neki od problema koji dovode u pitanje demokratske temelje Mađarske države.

Međunarodna reputacija Mađarske je već poprilično srozana, sada ne samo nepovoljnim kreditnim rejtingom koji je potpuno oboren od strane tri glavne rejting agencije, već i odnosom političke elite i vođstva prema civilizacijskim vrednostima za koje se Mađarska kao jedna od prvim zemalja “Istočnog bloka” decenijama borila.

Komitet za građanske slobode, pravdu i unutrašnje poslove Evropskog parlamenta je već raspravljao o ovom pitanju u četvrtak 12. januara, zahtevajući od Komisije da predstavi svoju procenu situacije u Mađarskoj. Predstavnica Evropske komisije Pia Ahrenkilde Hansen u obraćanju medijima je navela da je Komisija, koja proverava da li novi ustav Mađarske narušava ugovore EU, istinski zabrinuta i neće se ustezati od upotrebe svih sredstava na raspolaganju da spreči i kazni bilo kakve prekršaje.Stabilno zakonsko okruženje, zasnovano na vladavini prava, uključujući poštovanje medijskih sloboda, demokratskih principa i osnovnih prava je najbolji garant poverenja građana kao i partnera i investitora. Ovo je od posebnog značaja u periodu ekonomske krize”, navela predstavnica Komisije.

Iznad svega, najbrži način da se prevladaju nastali problema je brza reakcija vlade Viktora Orbana i prihvatanje kritika kroz izmenu zakonodavnih rešenja. Najnoviji izveštaji ukazuju na spremnost vlade da pregovara nova rešenja, ali se nikako ne sme dozvoliti da se problemi slobode i demokratije “zavuku pod tepih” nakon što se otkloni opasnost od trenutne ekonomske pretnje. Najnoviji događaji nisu samo izazov za Mađarsku, već i za čitavu EU.

Velika očekivanja leže upravo na ovlašćenjima kojima raspolaže Evropski parlament, koja mogu biti iskorišćena za pozivanje na odgovornost vlade Mađarske. Evropski savet ne sme ignorisati ovaj iskorak Mađarske ka autoritarizmu samo zato što je ona i sama tu predstavljena. Evropska komisija, kao najjači zaštitnik i čuvar EU ugovora, mora čvrsto i u potpunosti iskoristiti svoja prava i stati u odbranu osnovnih prava, sloboda i vrednosti EU. Ne smeju postojati različita pravila za države koje pristupaju EU i one koje su već članice.

Situacija u Mađarskoj je test kredibiliteta EU naročito u periodu povratka nacionalizma, populizma i narastajućeg javnog političkog diskursa koji ne preza od ohrabrivanja nacionalističkih stavova i namera kroz zloupotrebe sve težeg položaja većinskog stanovništva. Institucije EU i čitav evropski projekat već značajno gube na kredibilitetu na međunarodnoj sceni svaki put kada dovode u pitanje kršenje osnovnih prava, sloboda i demokratskih principa. Međutim još od većeg značaja je pitanje poverenja i kredibiliteta institucija i samog projekta ujedinjenja na domaćem planu i stava javnog mnjenja širom Evrope. Ukoliko institucije EU ne uspeju da daju jasan odgovor na postojeće izazove, ekonomska kriza će označiti samo početak dubokog pada i društvenog previranja koji je Evropa već iskusila u više navrata svoje nedavne istorije. A to je svakako nešto što niko ne bi smeo da dozvoli, niti da priušti. EU mora delovati brzo i samouvereno.

Advertisements

One response to “Mađarska na rubu

  1. Povratni ping: Mađarska na rubu | evroFEDERALIST

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s